Akademik araştırma için Wikipedia nasıl kullanılır

Kısa yanıt: Wikipedia’da başlayın, onun alıntıladığını alıntılayın

Çoğu eğitmen bir araştırma makalesinde Wikipedia’yı alıntılanmış kaynak olarak kabul etmez. Bu gizemli bir kampüs kuralı değildir. Wikipedia kendini diğer ansiklopedilerle birlikte sınıflandırır: yayımlanmış çalışmaları özetleyen bir üçüncül kaynak. Bir ansiklopedinin işi bir konuya giriş yapmaktır. Sizin makalenizin işi, o özetin altındaki kitapları, makaleleri, verileri ve belgeleri kullanmaktır.

Bu URL Wikipedia iş akışıdır. Genel olarak bir kaynağın güvenilir olup olmadığı nasıl anlaşılır değildir, CRAAP yürüyüşü değildir ve akademik ve popüler tür haritası değildir. O sayfalar yayımlanmış bir öğenin yeterince iyi olup olmadığına karar verir. Bu sayfa, zaten açık olan ansiklopedi sekmesiyle ne yapacağınıza karar verir.

Wikipedia’nın kendisi araştırmacılara ne söyler

Ev kuralını öğrenmek için üçüncü taraf bir bloga ihtiyacınız yoktur. Wikipedia:Citing Wikipedia, bir Wikipedia URL’sini bir makaleye koymak isteyenler için projenin nasıl yapılır sayfasıdır:

Aynı sayfa bu öğüdü yalnızca Wikipedia’ya özgü bir yasak değil, ansiklopedi öğüdü olarak ele alır:

Eşlik eden kılavuz Wikipedia:Researching with Wikipedia güvenilirlik konusunda daha da açıktır:

Ve dipnotlarla ne yapmanız gerektiğini söyler — çoğu öğrencinin atladığı adım:

O son cümle yöntemin tamamıdır. Mavi bir üst simge, bir kaynağın var olduğu iddiasıdır; kaynağın cümlenin söylediğini söylediğinin kanıtı değildir. Editörler yanlış alıntılar. Dipnotlar sapar. Bazen gösterilen sayfa ücretli duvarın arkasındadır, konudışıdır veya başka bir basımdır. Açın.

Wikipedia neden alıntılamak için zayıf bir şeydir

Dört özellik, Wikipedia’yı çoğu öğrenci makalesi için kötü bir alıntı yapar. Hiçbiri siteden işe yaramazmış gibi davranmanızı gerektirmez.

1. Az önce okuduğunuz sayfayı herkes düzenleyebilir

Genel feragatname ince yazı değildir. Projenin yasal ve editoryal öncülüdür:

Açık vandalizm çoğu zaman hızla geri alınır. İnce hatalar, tek taraflı kaynaklandırma ve yaşayan kişiler hakkında sessiz eklemeler uzun süre durabilir. 2005 Seigenthaler biyografi olayı — gazeteci John Seigenthaler’ı John ve Robert Kennedy suikastlarına yanlışlıkla bağlayan bir aldatmaca — Wikipedia’nın sonradan yaşayan kişilerin biyografilerini sıkılaştırmasının nedenidir. Olay aynı zamanda “dün Wikipedia’da okudum”un istikrarlı bir iddia olmamasının da nedenidir.

2. Biçimsel bir hakem değerlendirmesi yoktur

Gönüllü editörler Recent Changes’i izler ve Featured Articles kamuya açık bir incelemeden geçer. Bu, bir dergideki hakem değerlendirmesi ile aynı şey değildir. Feragatname bunu o sözcüklerle söyler:

3. Bir ansiklopedidir, çalışmanın kendisi değil

Wikipedia:Researching with Wikipedia akademik sonucu tek cümlede koyar:

Zaten bir dergi makalesinde duran bir bulgu için Wikipedia’yı alıntılamak, arazinin yerine haritayı alıntılamaktır. Harita doğruysa makale daha iyi alıntıdır. Harita yanlışsa hatayı kopyalamış olursunuz.

4. Wikipedia açık vikileri de güvenilir kaynak saymaz

Çekirdek içerik politikası Wikipedia:Verifiability editörlere neyi kullanabileceklerini söyler. Açık vikiler, bloglar ve sosyal gönderilerle birlikte “genellikle güvenilir değil” listesinde durur:

Bu, Wikipedia’nın Wikipedia’ya Wikipedia’yı alıntılamamasını söylemesidir. Eğitmeniniz size aynı ölçütü uygular.

APA 7, MLA 9 ve CMOS 18 gerçekte ne söyler

Eski uydurma cümle — APA 7’ye yapıştırılan “Wikipedia güvenilir bir kaynak sayılmaz” — el kitabında yoktur. APA bir biçim verir, sonra akademik kararı yeniden eğitmene bırakır. Publication Manual of the American Psychological Association (7th ed.), §10.3’te ele alınır ve kampüs APA rehberlerinde APA Style Wikipedia örneğinden yeniden basılır:

Bu ifadeye iki not. Birincisi, “profesörünüze sorun” kuraldır; biçim yalnızca yanıtın evet olduğu durumlar içindir. İkincisi, APA Wikipedia’yı diğer kaynakları aktardığı için ikincil kaynak sayar. Kütüphaneciler ve Wikipedia’nın kendisi bir ansiklopediyi genellikle üçüncül diye adlandırır. Etikete takılmayın. Her iki betimleme de aynı pratik anlama gelir: bir özet bakıyorsunuz, çalışmaya değil.

Maddeyi alıntılamanıza izin varsa, APA 7 bugünün canlı URL’sini değil belirli bir revizyonu ister. Publication Manual (7th ed., p. 329) açıktır:

APA Style sitesindeki resmi işlenmiş örnek, “Oil painting”in 8 Aralık 2019 revizyonudur. O oldid URL’si arşivdir, bu yüzden resmi örnekte “Retrieved …” tarihi yoktur:

Wikipedia:Citing Wikipedia hâlâ “Plagiarism”in 22 Temmuz 2004 revizyonu için n.d. ve bir erişim tarihiyle APA 5. baskı örneği basar. O örneği bir APA 7 makalesine kopyalamayın. Oil painting kalıbını kullanın: parantez içinde revizyon tarihi, italik kapsayıcı olarak Wikipedia ve oldid URL’si.

MLA 9 bir Wikipedia maddesini web kapsayıcısındaki bir ansiklopedi kaydı olarak ele alır: tırnak içinde madde başlığı, kapsayıcı olarak Wikipedia, yayımcı olarak Wikimedia Foundation, revizyon tarihi ve bir kalıcı bağlantı. Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ aynı 2004 “Plagiarism” revizyonu üzerine kurulmuş daha eski bir (MLA 8) örnek gösterir. Wikipedia’nın dizgisini Wikipedia’nın örneği olarak saklayın, sonra aynı doğrulanmış oldide MLA 9 kapsayıcısını uygulayın:

Chicago 18 tanınmış ansiklopedileri kaynakçaya değil notlara koyar. Douglas College’ın CMOS 18 yeniden basımı §14.130 için güncel kuraldır:

Canlı bir viki için CMOS 18 §14.131 baskı numarası yerine bir revizyon veya erişim tarihi ister ve bir zaman damgasına izin verir. Wikipedia’nın basılı bir karşılığı yoktur, bu yüzden başlık italik yazılmaz (Douglas College’ın belirttiği gibi CMOS 18 §§14.103–14.104). Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ daha eski s.v. biçimini gösterir. Aynı 2004 revizyonunda CMOS 18 notunu tercih edin:

Üslup kılavuzları, zorunda kaldığınızda bir ansiklopediyi nasıl alıntılayacağınızı söyler. “Wikipedia yok” diyen bir ders izlencesini geçersiz kılmazlar. İzniniz varsa ve biçimlendirilmiş bir kayıt gerekiyorsa Wikipedia kaynakça oluşturucuyu kullanın — sonra yine altta yatan kaynağı tercih edin.

Gerçek bir yürüyüş: Wikipedia’nın Cerebellum maddesi

“Klasik koşullanma → Pavlov” diye bir hikâye uydurmayın. Wikipedia’nın kendisinin örnek olarak kullandığı gerçek bir maddeyi açın. Wikipedia:Citing Wikipedia sonradan hakemli dergilerde yayımlanan maddeleri listeler. Bunlardan biri Cerebellum’dur. Canlı madde şeridi (bu yenileme için açıldı) sayfanın 2016’da dış akademik hakem değerlendirmesi için WikiJournal of Medicine’e sunulduğunu ve kayıt sürümünün şu olduğunu belirtir:

Wikipedia’nın bu durum için kendi kuralı keskindir: canlı viki sayfasını değil yayımlanmış makaleyi alıntılayın, çünkü Wikipedia maddesi değerlendirmeden sonra sapabilir. Öğrenci hamlesi “Wikipedia, Cerebellum’u alıntıla” değildir. Hamle şudur: DOI’yi açın, Wright, Skaggs ve Nielsen’i okuyun ve o makale cümlenizi destekliyorsa onu alıntılayın.

İyi olanlar dahil neredeyse her maddede üç başarısızlık biçimi çıkar:

• Dipnot cümleyi desteklemez. Wikipedia X dedi; gösterilen sayfa Y hakkındadır veya yalnızca yakın bir iddia hakkındadır. Üst simgeye değil kaynağa inanın.
• *Dipnot yanlış türde bir kaynaktır.* Bir BBC News haberi, kişisel bir sayfa veya başka bir ansiklopedi, bir Wikipedia editörü kullandı diye birden akademik olmaz.
• Bu makaleye değil, komşu bir makaleye ihtiyacınız vardı. İddianız Watson ve Crick’in 1953 Nature mektubu hakkındaysa Watson and Crick 1953’ü bulun ve onu okuyun. Kopyalamak daha kolaydı diye Wright 2016’yı — veya yakındaki bir Franklin kristalografi makalesini — alıntılamayın.

Harvard’ın Guide to Using Sources aynı araştırma kuralını süslemeden koyar:

Wikipedia kopyaları doğrulama değildir

Wikipedia ile “aynı fikirde” görünen ikinci bir site çoğu zaman lisans bildirimini soyulmuş Wikipedia’dır. Wikipedia:Researching with Wikipedia tuzağı adlandırır:

Doğrulayan sayfa Wikipedia’nın bölüm sırasını, artakalan viki işaretlemesini veya tam ifadesini yineliyorsa iki kaynağınız yoktur, bir kaynağınız vardır. Bunun yerine bir kitap, bir dergi veya resmi bir rapor açın.

Dipnotlara güvenmeden önce bir Wikipedia maddesini nasıl yargılarsınız

Bazı maddeler dikkatli taramalardır. Bazıları taslak, hayran sitesi veya savaş alanıdır. Dipnotları ne kadar sıkı işlemeniz gerektiğine karar vermek için kalite sinyallerini kullanabilirsiniz. Bronz bir yıldızı sayfayı alıntılama izni gibi görmenize izin yoktur.

Featured Articles ve Good Articles

Sağ üstteki bronz yıldız Featured Article; yeşil artı Good Article demektir. Bu rozetler gerçek topluluk incelemeleridir. Yine de gönüllü editörlerin incelemeleridir ve rozet verildikten sonra madde değişebilir. Wikipedia:Researching with Wikipedia Ekim 2024 itibarıyla bir zamanlar öne çıkan 1.694 maddenin sonradan o statüyü kaybettiğini, bunlardan yalnızca 73’ünün geri kazandığını ve 6.608 güncel öne çıkan madde olduğunu not eder. Öne çıkan madde ölçütleri kendileri bir birincil kaynak değil, bir literatür taraması betimler:

İkinci satırı bir armağan gibi okuyun: iyi bir Featured Article kaynakça işini zaten yapmıştır. Kaynakçayı alın. Özeti almayın.

Uyarı şeritleri, Talk ve View history

Dipnotları toplamadan önce maddenin çevresindeki çerçeveye bakın:

• Üstteki bakım şeritleri (“The neutrality of this article is disputed,” “This article needs additional citations”) süs değildir. Size sayfanın kararsız veya ince olduğunu söyler.
• Bir cümleden sonra [citation needed], Wikipedia’nın editörlerinin bile o satıra dayanmanıza izin vermeyeceği anlamına gelir.
• Talk, editörlerin ifade, kaynak ve ağırlık üzerine tartıştığı yerdir. Uzun, sert bir Talk sayfası yavaşlamak için bir nedendir, özellikle yaşayan kişiler ve güncel olaylarda.
• View history kimin neyi ne zaman değiştirdiğini gösterir. Yıllarca küçük, kaynaklı düzenlemeleri olan sakin bir bilim maddesi, dün 800 sözcük salınan bir sayfadan başka bir nesnedir.
• Permanent link (Tools altında), sayfayı alıntılamak zorundaysanız APA 7’nin istediği oldid URL’sidir.

Doğruluk sorusu: Nature (2005), bir his testi değil

Öğrenciler iki slogan duyar: “Wikipedia her zaman yanlıştır” ve “Wikipedia Britannica kadar iyidir, öyleyse alıntılayabilirim.” İkisi de bulgu değildir. Aralık 2005’te Nature, uzman hakemlerden Wikipedia ve Encyclopaedia Britannica bilim maddelerini karşılaştırmalarını istedi. Jim Giles sonucu Internet encyclopaedias go head to head (Nature, 438, 900–901) içinde bildirdi. Standfirst, insanların hatırladığı cümledir:

İncelenen 42 çift arasındaki karşılaştırmanın kendisi ne beraberlikti ne de ezici bir yenilgi:

Encyclopaedia Britannica yöntemi 2006’da tartıştı. Nature haberde durdu. Sonucu kullanmak için o tartışmayı hakemlik etmeniz gerekmez: bazı Wikipedia bilim maddeleri saygın bir ansiklopediye yakındı ve her iki ansiklopedi de yine hatalar içeriyordu. Bir bilim-doğruluk testindeki yakınlık, ikisini de okumanız gereken dergi makalesinin yerine koymaz. Yaşayan kişilerin biyografileri, siyaset, yaşayan hastalar için tıp veya son dakika haberleri — Wikipedia’nın en oynak olduğu yerler — hakkında da hiçbir şey söylemez.

Sağlık makaleleri hâlâ Wikipedia’yı alıntılıyor. Bu izin değildir.

Mart 2014’te The BMJ, dizinlenmiş sağlık bilimi dergilerindeki Wikipedia alıntılarının bibliyometrik bir taramasını yayımladı: Bould, Hladkowicz, Pigford, Ufholz, Postonogova, Shin ve Boet, References that anyone can edit (BMJ, 348, Article g1585). Medline, PubMed veya Embase’de dizinlenen 1.008 dergiden 1.433 makalede 2.049 Wikipedia alıntısı buldular. Bu alıntıların yarısından çoğu tanım veya betimdi. Alıntılar düşük etkili başlıklara sıkışmamıştı. Yazarların sonucu, bir öğrenci makalesi için önemli olan satırdır:

Bir tanım için Wikipedia’yı alıntılayan bir Nature veya BMJ makalesi sizin ders izlencenizi yeniden yazmaz. Wikipedia’nın kendi feragatnamesi de sitenin profesyonel tıbbi, hukuki veya mali tavsiye olmadığını söyler. Klinik veya politika iddiaları için ensiklopedi özetini değil yayımlanmış kılavuzu veya deneyi izleyin. Gerçekten ihtiyaç duyduğunuz kaynak AMA, ICMJE veya NLM ise Tıbbi kaynak gösterme rehberine bakın.

Wikipedia’yı alıntılamak gerçekten ne zaman doğru hamledir

Wikipedia:Citing Wikipedia işe yarayan istisnaları listeler. “Profesörüm rahat”tan daha dardırlar.

Wikipedia’nın dikkate değerlik yönergesi, bir dil sürümünün büyümesi, bir düzenleme savaşı veya bir Talk sayfasının bir tartışmayı nasıl çerçevelediği üzerine yazıyorsanız, viki sayfası o olay için bir birincil kaynaktır. Belirli bir oldid alıntılayın. Az alıntılayın. Sayfanın ne yaptığını söyleyin, dünyayla ilgili ne kanıtlamış olmasını dilediğinizi değil.

Aynı yardım sayfası ikinci, daha zayıf bir duruma izin verir: Wikipedia maddesinin ulaşabildiğiniz en iyi derlenmiş anlatı olduğu belirsiz bir konu ve yayımlanmış kaydın ince olduğunu eğitmeninize zaten söylemiş olmanız. Wikipedia’nın kendi örneği Siege of Compiègne gibi kaynaklı bir maddedir. “Bu kuşatma Wikipedia’da var, kütüphanemizde yok” bir konuşmadır. Varsayılan bir ayar değildir.

Sayfanın kötü bir kaynak olduğunu kabul etseniz bile Wikipedia düzyazısını alıntısız kopyalamak yine intihaldir. Alıntılama rehberi açıktır: maddeyi alıntılar veya dolaylı aktarırsanız atıf vermelisiniz; yoksa hem akademik dürüstlük sorununuz hem de bir CC BY-SA lisans sorununuz vardır.

Hâlâ bir genel bakışa ihtiyaç duyduğunuzda daha iyi ansiklopediler

Bazen imzalı, alıntılanabilir bir genel bakışa gerçekten ihtiyaç duyarsınız — hiç görmediğiniz bir kavram, bir alanın sözcük dağarcığı, bir tartışmanın ilk haritası. Adı konmuş yazarları ve kütüphanenizin zaten ödediği bir yayımcısı olan bir ansiklopedi kullanın.

APA 7’nin kendi ansiklopedi örneği — Wikipedia değil — George Graham’ın imzalı Stanford Encyclopedia of Philosophy maddesidir; kampüs APA rehberlerinin aktardığı Publication Manual p. 328 kalıbıdır:

Farkı görün: adı konmuş bir yazar, bir editör, geri getirebileceğiniz bir baskı, bir üniversite yayımcısı. Ansiklopedi alıntı için kurulduğunda “bir ansiklopedi alıntılamak” böyle görünür.

Tek oturuşta bitirebileceğiniz bir iş akışı

Size yardımcı olduysa Wikipedia’yı araştırma notlarınızda tutun. Bu bir araç kullanmaktır. Onu bir tarih semineri makalesinin kaynakçasına koymak, aracı kanıt olarak sunmaktır.

Yaygın yanlış kanılar

“Wikipedia her zaman yanlıştır”

Hayır. Giles (2005), bu sloganın bilim maddeleri için ölmesinin nedenidir ve birçok teknik sayfa dikkatle kaynaklandırılmıştır. Bir makale için sorun her cümlenin yanlış olması değildir. Sorun, kimin sorumlu olduğunu görememeniz, metnin oynayabilmesi ve sayfanın yine de bir ansiklopedi olmasıdır.

“Wikipedia’yı hiç kullanmak kopya çekmektir”

Hayır. Yön bulmak için okumak normaldir. Profesörler bunu yapar. Wikipedia’nın kendi araştırma yardımı bunu önerir. Kopya, maddeyi kopyalamak veya açmış olmanız gereken kaynak yerine özeti alıntılamaktır.

“Bir Featured Article kaynakçaya girebilir”

Hayır. Rozet, taramanın ortalamanın üzerinde olduğunu söyler. Türü değiştirmez. Maddenin taradığı literatürü alıntılayın.

“Wikipedia alıntılıyorsa kaynak güvenilirdir”

Hayır. Doğrulanabilirlik editörler için bir kuraldır, karşılaştığınız her dipnotun bir akademik kaynak olduğunun güvencesi değildir. Gösterilen öğeyi, bir veritabanında bulmuş gibi kendi başına değerlendirin. Öğeyi tanımıyorsanız Kaynaklar nasıl değerlendirilir kullanın.

“Wikipedia değilse diğer vikiler sorun değildir”

Fandom vikileri, ders vikileri ve çoğu uzman vikinin kaynaklandırma normları İngilizce Wikipedia’dan daha zayıftır. Bir hayran kitlesini veya bir topluluğu inceliyorsanız birincil kaynak olabilirler. Yasaklanmış bir ansiklopedinin çevresinden dolaşma yolu değildirler.

“CMOS hâlâ Wikipedia için s.v. ister”

Hayır. CMOS 18 §14.130 Latin kısaltmayı bıraktı. Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ daha eski s.v. notunu gösterir. Revizyon tarihi veya zaman damgası olan bir CMOS 18 notu kullanın ve eğitmeniniz aksini söylemedikçe tanınmış ansiklopedileri kaynakçanın dışında tutun.

İlgili rehberler

• Bir kaynağın güvenilir olup olmadığı nasıl anlaşılır
• Akademik araştırma için kaynaklar nasıl değerlendirilir
• Akademik ve popüler kaynaklar
• Akademik kaynaklar nasıl bulunur
• Birincil ve ikincil kaynaklar
• İntihalden nasıl kaçınılır