Akademik araştırma için Wikipedia nasıl kullanılır

Kısa yanıt: Wikipedia’da başlayın, onun alıntıladığını alıntılayın

Çoğu eğitmen bir araştırma makalesinde Wikipedia’yı alıntılanmış kaynak olarak kabul etmez. Bu gizemli bir kampüs kuralı değildir. Wikipedia kendini diğer ansiklopedilerle birlikte sınıflandırır: yayımlanmış çalışmaları özetleyen bir üçüncül kaynak. Bir ansiklopedinin işi bir konuya giriş yapmaktır. Sizin makalenizin işi, o özetin altındaki kitapları, makaleleri, verileri ve belgeleri kullanmaktır.

Bu URL Wikipedia iş akışıdır. Genel olarak bir kaynağın güvenilir olup olmadığı nasıl anlaşılır değildir, CRAAP yürüyüşü değildir ve akademik ve popüler tür haritası değildir. O sayfalar yayımlanmış bir öğenin yeterince iyi olup olmadığına karar verir. Bu sayfa, zaten açık olan ansiklopedi sekmesiyle ne yapacağınıza karar verir.

Wikipedia’nın kendisi araştırmacılara ne söyler

Ev kuralını öğrenmek için üçüncü taraf bir bloga ihtiyacınız yoktur. Wikipedia:Citing Wikipedia, bir Wikipedia URL’sini bir makaleye koymak isteyenler için projenin nasıl yapılır sayfasıdır:

Aynı sayfa bu öğüdü yalnızca Wikipedia’ya özgü bir yasak değil, ansiklopedi öğüdü olarak ele alır:

Eşlik eden kılavuz Wikipedia:Researching with Wikipedia güvenilirlik konusunda daha da açıktır:

Ve dipnotlarla ne yapmanızı söyler — çoğu öğrencinin atladığı adım:

O son cümle yöntemin tamamıdır. Mavi bir üst simge, bir kaynağın var olduğu iddiasıdır; kaynağın cümlenin söylediğini söylediğinin kanıtı değildir. Editörler yanlış alıntılar. Dipnotlar sapar. Bazen gösterilen sayfa ücretli, konudan uzak veya farklı bir basımdır. Açın.

Wikipedia’nın temel içerik politikası Wikipedia:Verifiability şimdi aynı şeyi editörlere bir cümlede söyler. Wikipedia bir editörün Wikipedia’yı alıntılamasına izin vermiyorsa, eğitmeniniz tuhaf davranmıyordur:

Wikipedia neden zayıf bir alıntı nesnesidir

Dört özellik Wikipedia’yı çoğu öğrenci makalesi için zayıf bir alıntı yapar. Hiçbiri siteden işe yaramazmış gibi davranmanızı gerektirmez.

1. Az önce okuduğunuz sayfayı herkes düzenleyebilir

Genel feragatname küçük punto değildir. Projenin yasal ve editoryal öncülüdür:

Açık vandalizm çoğu zaman hızla geri alınır. İnce hatalar, tek taraflı kaynaklandırma ve yaşayan kişiler hakkında sessiz eklemeler uzun süre durabilir. 2005 Seigenthaler biyografi olayı — gazeteci John Seigenthaler’ı John ve Robert Kennedy suikastlarına yanlışlıkla bağlayan bir aldatmaca — Wikipedia’nın sonradan yaşayan kişi biyografilerini sıkılaştırmasının nedenidir. Olay aynı zamanda “dün Wikipedia’da okudum”un istikrarlı bir iddia olmamasının da nedenidir.

2. Resmi bir hakem değerlendirmesi yoktur

Gönüllü editörler Recent Changes’i izler ve Featured Articles kamuya açık bir incelemeden geçer. Bu, bir dergideki hakem değerlendirmesi ile aynı şey değildir. Feragatname bunu o sözcüklerle söyler:

3. Bir ansiklopedidir, çalışmanın kendisi değil

Wikipedia:Researching with Wikipedia akademik sonucu bir cümlede koyar:

Zaten bir dergi makalesinde duran bir bulgu için Wikipedia’yı alıntılamak, arazinin yerine haritayı alıntılamaktır. Harita doğruysa makale daha iyi alıntıdır. Harita yanlışsa hatayı az önce kopyalamışsınızdır.

4. Wikipedia açık vikileri de güvenilir kaynak saymaz

Aynı Verifiability politikası editörlere neyi kullanabileceklerini söyler. Açık vikiler, bloglar ve sosyal gönderilerle birlikte “genellikle güvenilir değil” listesinde durur:

Bu, Wikipedia’nın Wikipedia’ya Wikipedia’yı alıntılamamasını söylemesidir. Eğitmeniniz size aynı standardı uyguluyordur.

APA 7, MLA 9 ve CMOS 18 gerçekte ne der

Eski uydurma cümle — APA 7’ye yapıştırılmış “Wikipedia güvenilir bir kaynak sayılmaz” — kılavuzda yoktur. APA bir biçim verir, sonra akademik kararı eğitmene geri bırakır. Publication Manual of the American Psychological Association’da (7. basım), §10.3’te ele alınır ve güncel APA Style Wikipedia örneğinde yeniden basılır (bu yenileme için açıldı):

O sözcükler üzerine iki not. Birincisi, kural “profesörünüze sorun”dur; biçim yalnızca yanıt evet olduğunda içindir. İkincisi, APA Wikipedia’yı başka kaynakları aktardığı için ikincil kaynak sayar. Kütüphaneciler ve Wikipedia’nın kendisi bir ansiklopediyi genellikle üçüncül diye adlandırır. Etikete takılmayın. Her iki betimleme de aynı pratik anlama gelir: bir özet bakıyorsunuz, çalışmanın kendisine değil.

Maddeyi alıntılamanıza izin varsa APA 7 bugünün güncel URL’sini değil belirli bir revizyonu ister. Aynı APA Style sayfası açıktır:

O sayfadaki resmi işlenmiş örnek hâlâ “Oil painting”in 8 Aralık 2019 revizyonudur. O oldid URL’si arşivdir, bu yüzden resmi örnekte “Retrieved …” tarihi yoktur:

Wikipedia:Citing Wikipedia hâlâ “Plagiarism”in 22 Temmuz 2004 revizyonu için n.d. ve erişim tarihi içeren bir APA 5. basım örneği basar. Maddenin kendi “Cite this page” aracı çoğu zaman o daha eski kalıbı yineler. İki örneği de bir APA 7 makalesine kopyalamayın. Oil painting kalıbını kullanın: parantezde revizyon tarihi, italik kap olarak Wikipedia ve oldid URL’si.

MLA 9 bir Wikipedia maddesini web kabındaki bir ansiklopedi maddesi gibi ele alır: tırnak içinde madde başlığı, kap olarak Wikipedia, yayımcı olarak Wikimedia Foundation, revizyon tarihi ve kalıcı bağlantı. Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ aynı 2004 “Plagiarism” revizyonuna kurulu daha eski bir (MLA 8) örnek gösterir. Wikipedia’nın dizgisini Wikipedia’nın örneği olarak tutun, sonra aynı doğrulanmış oldid’e MLA 9 kabını uygulayın:

Chicago 18 tanınmış ansiklopedileri kaynakçaya değil notlara koyar. Douglas College’ın CMOS 18 yeniden basımı §14.130 için (son güncelleme 22 Nisan 2026) güncel kuraldır:

Sürekli güncellenen bir viki için CMOS 18 §14.131 basım numarası yerine bir revizyon veya erişim tarihi ister ve bir zaman damgasına izin verir. Wikipedia’nın basılı bir karşılığı yoktur, bu yüzden başlık italik yapılmaz (Douglas College’ın not ettiği gibi CMOS 18 §§14.103–14.104). Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ daha eski s.v. biçimini gösterir. Douglas’ın Wikipedia için basdığı CMOS 18 notunu tercih edin — gerçek bir madde, gerçek bir son değişiklik damgasıyla:

O Douglas örneği üzerine iki uyarı. Birincisi, oldid değil güncel madde URL’sini kullanır. Eğitmeniniz APA tarzı geri alınabilirlik de istiyorsa Tools altındaki Permanent link’i ekleyin. İkincisi, tanınmış bir ansiklopedi eğitmeniniz aksini söylemedikçe hâlâ nota aittir, kaynakçaya değil. Üslup kılavuzları bir ansiklopediyi zorunda kaldığınızda nasıl alıntılayacağınızı söyler. “Wikipedia yok” diyen bir izlenceyi geçersiz kılmazlar. İzniniz varsa ve biçimlendirilmiş bir girdiye ihtiyacınız varsa Wikipedia kaynakça oluşturucuyu kullanın — sonra yine alttaki kaynağı tercih edin.

Gerçek bir yürüyüş: Wikipedia’nın Cerebellum maddesi

“Klasik koşullanma → Pavlov” öyküsü uydurmayın. Wikipedia’nın kendisinin örnek olarak kullandığı gerçek bir maddeyi açın. Wikipedia:Citing Wikipedia sonradan hakemli dergilerde yayımlanan maddeleri listeler. Bunlardan biri Cerebellum’dur. Güncel madde şeridi (bu yenileme için açıldı) sayfanın 2016’da dış akademik hakem değerlendirmesi için WikiJournal of Medicine’e sunulduğunu ve kayıt sürümünün şu olduğunu belirtir:

Wikipedia’nın alıntılama sayfası aynı makalenin biraz daha kısa bir biçimini basar. Gerçekten açtığınız kopyayla eşleşen dizgiyi kullanın — sonra güncel viki sayfasını değil yayımlanmış makaleyi alıntılayın, çünkü Wikipedia maddesi değerlendirmeden sonra sapabilir:

Öğrenci hamlesi “Wikipedia, Cerebellum’u alıntıla” değildir. Hamle şudur: DOI’yi açın, Wright, Skaggs ve Nielsen’i okuyun ve cümlenizi o makale destekliyorsa onu alıntılayın.

İyi olanlar dahil neredeyse her maddede üç başarısızlık biçimi çıkar:

• Dipnot cümleyi desteklemez. Wikipedia X dedi; gösterilen sayfa Y hakkındadır veya yalnızca yakındaki bir iddia hakkındadır. Üst simgeye değil kaynağa inanın.
• *Dipnot yanlış türde bir kaynaktır.* Bir BBC News öğesi, kişisel bir sayfa veya başka bir ansiklopedi, bir Wikipedia editörü kullandı diye birden akademik olmaz.
• Bu makaleye değil komşu bir makaleye ihtiyacınız vardı. İddianız Watson ve Crick’in 1953 Nature mektubu hakkındaysa Watson and Crick 1953’ü bulun ve onu okuyun. Yalnızca kopyalaması daha kolaydı diye Wright 2016’yı — veya yakındaki bir Franklin kristalografi makalesini — alıntılamayın.

Bu sayfa yenilenirken resmi kuralı yeniden söyleyen üniversite yazı merkezleri aynı şeyi süslemeden söyler. Cornell’in GOVT 2274 başvuru rehberi (Bahar 2025) ve Purdue OWL’un Evaluating Digital Sources’u Wikipedia’yı bir alıntı değil bir harita olarak ele alır:

Wikipedia kopyaları doğrulama değildir

Wikipedia ile “anlaşan” ikinci bir site çoğu zaman lisans bildirimini soyulmuş Wikipedia’dır. Wikipedia:Researching with Wikipedia tuzağı adlandırır:

Wikipedia:Verifiability artık editörlerin o aynaları kullanmasını da yasaklar:

Doğrulayan sayfa Wikipedia’nın bölüm sırasını, artakalan viki işaretlemesini veya tam sözcüklerini yineliyorsa iki değil bir kaynağınız vardır. Bunun yerine bir kitap, bir dergi veya resmi bir rapor açın.

Dipnotlara güvenmeden önce bir Wikipedia maddesi nasıl yargılanır

Bazı maddeler dikkatli taramalardır. Bazıları taslak, hayran sitesi veya savaş alanıdır. Dipnotları ne kadar sıkı işlemeniz gerektiğine karar vermek için kalite sinyallerini kullanabilirsiniz. Bronz bir yıldızı sayfayı alıntılama izin belgesi gibi göremezsiniz.

Featured Articles ve Good Articles

Sağ üstteki bronz yıldız Featured Article, yeşil artı Good Article demektir. Bu rozetler gerçek topluluk incelemeleridir. Yine de gönüllü editörlerin incelemeleridir ve rozet verildikten sonra madde değişebilir. Wikipedia:Researching with Wikipedia hâlâ Ekim 2024 sayımını basar: bir zamanlar seçkin olan 1.694 madde sonradan o statüyü kaybetmiş, bunlardan yalnızca 73’ü geri kazanmış ve 6.608 güncel seçkin madde vardı. Güncel seçkin madde istatistikleri sayfası (7 Ekim 2026’da açıldı) şimdi 7.020 güncel seçkin madde bildiriyor — İngilizce Wikipedia’nın yaklaşık %0,0968’i. Rozet büyüdü. Tür değişmedi. Seçkin madde ölçütleri kendileri bir birincil kaynak değil bir literatür taraması betimler:

İkinci satırı bir armağan gibi okuyun: iyi bir Featured Article kaynakça işini zaten yapmıştır. Kaynakçayı alın. Özeti almayın.

Uyarı şeritleri, Talk ve View history

Dipnotları toplamadan önce maddenin çerçevesine bakın:

• Üstteki bakım şeritleri (“Bu maddenin yansızlığı tartışmalıdır,” “Bu madde ek alıntılara ihtiyaç duyar”) süs değildir. Sayfanın kararsız veya ince olduğunu söylerler.
• Bir cümlenin ardından [citation needed] Wikipedia editörlerinin bile o satıra dayanmanıza izin vermeyeceği anlamına gelir.
• Talk, editörlerin sözcükler, kaynaklar ve ağırlık üzerine tartıştığı yerdir. Uzun, acı bir Talk sayfası yavaşlamak için bir nedendir, özellikle yaşayan kişiler ve güncel olaylarda.
• View history kimin neyi ne zaman değiştirdiğini gösterir. Yıllarca küçük kaynaklı düzenlemeleri olan sakin bir bilim maddesi, dün 800 sözcük sallanan bir sayfadan farklı bir nesnedir.
• Permanent link (Tools altında), sayfayı alıntılamak zorundaysanız APA 7’nin istediği oldid URL’sidir. “Cite this page” bir kolaylık üreticisidir; yapıştırmadan önce güncel kılavuza karşı kontrol edin.

Doğruluk sorusu: Nature (2005), bir his testi değil

Öğrenciler iki slogan duyar: “Wikipedia her zaman yanlıştır” ve “Wikipedia Britannica kadar iyidir, o yüzden alıntılayabilirim.” Hiçbiri bulgu değildir. Aralık 2005’te Nature uzman hakemlerden Wikipedia ve Encyclopaedia Britannica bilim maddelerini karşılaştırmalarını istedi. Jim Giles sonucu Internet encyclopaedias go head to head’de bildirdi (Nature, 438, 900–901, doi: 10.1038/438900a). Güncel maddedeki standfirst (bu yenileme için açıldı) insanların hatırladığı cümledir:

Aynı Nature sayfası Encyclopaedia Britannica’nın 2006’da yöntemi tartıştığını ve Nature’ın hikâyenin arkasında durduğunu kaydeder. Wikipedia:Reliability of Wikipedia karşılaştırmayı 42 bilim maddesi olarak özetler; Wikipedia’da 162, Britannica’da 123 olgusal hata, eksik veya yanıltıcı ifade sayılmıştır. Sonucu kullanmak için o tartışmayı hakemlik etmeniz gerekmez: bazı Wikipedia bilim maddeleri saygın bir ansiklopediye yakındı ve her iki ansiklopedi de hâlâ hatalar içeriyordu. Bir bilim-doğruluğu testindeki yakınlık, ikisini de okumanız gereken dergi makalesinin yerine koymaz. Yaşayan hastalar için tıp, siyaset, biyografi veya kırılan haber — Wikipedia’nın en oynak olduğu yerler — hakkında da bir şey söylemez.

Sağlık makaleleri hâlâ Wikipedia’yı alıntılıyor. Bu izin değildir.

Mart 2014’te The BMJ dizinlenmiş sağlık-bilimi dergilerindeki Wikipedia alıntılarının bibliyometrik bir incelemesini yayımladı: Bould, Hladkowicz, Pigford, Ufholz, Postonogova, Shin ve Boet, References that anyone can edit (BMJ, 348, Article g1585). Medline, PubMed veya Embase’de dizinlenen 1.008 dergiden 1.433 makalede 2.049 Wikipedia alıntısı kurtardılar. Bu alıntıların yarısından çoğu tanım veya betimlemeydi. Alıntılar düşük etkili başlıklarla sınırlı değildi. Yazarların sonucu, bir öğrenci makalesi için önemli olan satırdır:

Wikipedia’nın kendi tıp-kaynak kılavuzu o dergilerin çoğundan daha katıdır. Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine) (WP:MEDRS) editörlere biyomedikal iddialar için bir haber veya başka bir ansiklopedi değil incelemeleri, ders kitaplarını ve kılavuzları tercih etmelerini söyler:

Bir tanım için Wikipedia’yı alıntılayan bir Nature veya BMJ makalesi izlencenizi yeniden yazmaz. Wikipedia’nın kendi feragatnamesi de sitenin profesyonel tıbbi, hukuki veya mali tavsiye olmadığını söyler. Klinik veya politika iddiaları için ansiklopedi özetini değil yayımlanmış kılavuzu veya denemeyi izleyin. Gerçekten ihtiyacınız olan kaynak AMA, ICMJE veya NLM ise Tıbbi atıf rehberine bakın.

Wikipedia’yı alıntılamak gerçekten ne zaman doğru hamledir

Wikipedia:Citing Wikipedia önemli istisnaları listeler. “Profesörüm gevşek”ten daha dardırlar.

Wikipedia’nın dikkate değerlik kılavuzu, bir dil basımının büyümesi, bir düzenleme savaşı veya bir Talk sayfasının bir tartışmayı nasıl çerçevelediği üzerine yazıyorsanız viki sayfası o olay için bir birincil kaynaktır. Belirli bir oldid alıntılayın. Tutumlu alıntılayın. Dünyaya ne kanıtlamasını dilediğinizi değil, sayfanın ne yaptığını söyleyin.

Aynı yardım sayfası ikinci, daha zayıf bir duruma izin verir: Wikipedia maddesinin ulaşabildiğiniz en iyi derlenmiş anlatı olduğu belirsiz bir konu, ve yayımlanmış kaydın ince olduğunu eğitmeninize zaten söylemiş olmanız. Wikipedia’nın kendi örneği Siege of Compiègne gibi kaynaklandırılmış bir maddedir. “Bu kuşatma Wikipedia’da var, kütüphanemizde yok” bir konuşmadır. Varsayılan bir ayar değildir.

Üçüncü bir durum aynı sayfada durur: bazı Wikipedia maddeleri hakemli bir makaleden uyarlanmıştır. Değerlendirmeden sonra sapabilen güncel viki sayfasını değil o makaleyi alıntılayın. Cerebellum yukarıdaki işlenmiş örnektir.

Wikipedia düzyazısını alıntısız kopyalamak, sayfanın kötü bir kaynak olduğunu kabul etseniz bile yine intihaldir. Alıntılama rehberi açıktır: maddeyi alıntılar veya dolaylı aktarırsanız onu atfetmelisiniz; yoksa hem bir akademik dürüstlük sorununuz hem de bir CC BY-SA lisans sorununuz vardır.

Hâlâ bir genel bakışa ihtiyacınız olduğunda daha iyi ansiklopediler

Bazen imzalı, alıntılanabilir bir genel bakışa gerçekten ihtiyacınız vardır — hiç görmediğiniz bir kavram, bir alanın sözcük dağarcığı, bir tartışmanın ilk haritası. Adı konmuş yazarları ve kütüphanenizin zaten ödediği bir yayımcısı olan bir ansiklopedi kullanın.

APA 7’nin kendi ansiklopedi örneği — Wikipedia değil — George Graham’ın imzalı Stanford Encyclopedia of Philosophy maddesidir. Summer 2019 arşiv basımı (bu yenileme için açıldı) kampüs APA rehberlerinin yeniden bastığı resmi URL’de durur:

Farka bakın: adı konmuş bir yazar, bir editör, geri alınabilir bir basım, bir üniversite yayımcısı. Ansiklopedi alıntı için kurulduğunda “bir ansiklopediyi alıntıla” böyle görünür.

Tek oturuşta bitirebileceğiniz bir iş akışı

Size yardımcı olduysa Wikipedia’yı araştırma notlarınızda tutun. Bu bir araç kullanmaktır. Onu bir tarih semineri makalesinin kaynakçasına koymak, aracı kanıt olarak sunmaktır.

Yaygın yanlış kanılar

“Wikipedia her zaman yanlıştır”

Hayır. Giles (2005), bu sloganın bilim maddeleri için ölmesinin nedenidir ve birçok teknik sayfa dikkatle kaynaklandırılmıştır. Bir makale için sorun her cümlenin yanlış olması değildir. Sorun, kimin sorumlu olduğunu görememeniz, metnin oynayabilmesi ve sayfanın yine de bir ansiklopedi olmasıdır.

“Wikipedia’yı hiç kullanmak kopya çekmektir”

Hayır. Yön bulmak için okumak normaldir. Profesörler bunu yapar. Wikipedia’nın kendi araştırma yardımı bunu önerir. Purdue OWL ona bir sıçrama noktası der. Kopya, maddeyi kopyalamak veya açmış olmanız gereken kaynak yerine özeti alıntılamaktır.

“Bir Featured Article kaynakçaya girebilir”

Hayır. Rozet, taramanın ortalamanın üzerinde olduğunu söyler. İngilizce Wikipedia’da şimdi biraz üzeri 7.000 tane vardır. Bu hâlâ ansiklopedinin %0,1’idir ve türü değiştirmez. Maddenin taradığı literatürü alıntılayın.

“Wikipedia alıntılıyorsa kaynak güvenilirdir”

Hayır. Doğrulanabilirlik editörler için bir kuraldır, karşılaştığınız her dipnotun bir akademik kaynak olduğunun güvencesi değildir. Gösterilen öğeyi, bir veritabanında bulmuş gibi kendi başına değerlendirin. Öğeyi tanımıyorsanız Kaynaklar nasıl değerlendirilir kullanın.

“Wikipedia değilse diğer vikiler sorun değildir”

Fandom vikileri, ders vikileri ve çoğu uzman vikinin kaynaklandırma normları İngilizce Wikipedia’dan daha zayıftır. Bir hayran kitlesini veya bir topluluğu inceliyorsanız birincil kaynak olabilirler. Yasaklanmış bir ansiklopedinin çevresinden dolaşma yolu değildirler.

“CMOS hâlâ Wikipedia için s.v. ister”

Hayır. CMOS 18 §14.130 Latin kısaltmayı bıraktı. Wikipedia’nın alıntılama sayfası hâlâ daha eski s.v. notunu gösterir. Revizyon tarihi veya zaman damgası olan bir CMOS 18 notu kullanın ve eğitmeniniz aksini söylemedikçe tanınmış ansiklopedileri kaynakçanın dışında tutun.

“Cite this page zaten biçimlendirdi, işim bitti”

Hayır. Wikipedia’nın araç kutusu hâlâ APA 5. basım, MLA 8, Chicago s.v. ve Turabian 6. basım örnekleri üretir — artı “Marketing” için hâlâ Turabian 9 olmayan 2 Nisan 2025 tarihli bir Turabian notu. Aracı bir alan listesi (başlık, oldid, zaman damgası) gibi görün. Alıntıyı güncel basımda yeniden kurun.

İlgili rehberler

• Bir kaynağın güvenilir olup olmadığı nasıl anlaşılır
• Akademik araştırma için kaynaklar nasıl değerlendirilir
• Akademik ve popüler kaynaklar
• Akademik kaynaklar nasıl bulunur
• Birincil ve ikincil kaynaklar
• İntihalden nasıl kaçınılır