Kaldırma Kuvveti Hesaplayıcı
Bir cismin yoğunluğunu (ya da kütlesini) ve hacmini girin, bir sıvı seçin: hesaplayıcı cismin yüzüp yüzmediğini, yüzeyin altında ne kadarının bulunduğunu ve suyun altında ne kadar ağırlık gösterdiğini söyler. İkinci mod Arşimet ilkesini doğrudan uygular, F = ρVg, herhangi bir bilinmeyen için. Çalışma adımları gösterilir; sıvı ve gezegen menüleri tek tıklamayla seçilir. Ücretsiz, üyelik gerekmez.
Sonuçlar
Yüzer
Cisim
50,09%
Hacminin yüzeyin altında kalan payı
500,0 kg/m³
Cismin yoğunluğu ρ
98,07 N
Havadaki ağırlık W = mg
98,07 N
Etkiyen kaldırma kuvveti
97,71 N
Tamamen batık tutmak için gereken aşağı kuvvet
97,71 N
Batmadan taşıyabileceği ek yük
0,01002 m³
Batık hacim
Hesap adımları
ρ_object / ρ_fluid = 500 / 998,2 = 0,5009
submerged fraction = ρ_object / ρ_fluid = 50,09 %
F_b = W = m g = 10 × 9,80665 = 98,07 N
extra load before sinking = ρ_fluid V g − W = 97,71 N
Durgun bir sıvı ve düzgün yoğunluklu bir cisim varsayılır (içi boş bir tekne, ortalama yoğunluğu suyunkinden düşük olduğu için yüzer — toplam kütlesini ve batık hâlinde yer değiştireceği hacmi girin). Yüzey gerilimi, cisimde hapsolmuş hava ve cismin çevresindeki havanın kaldırma kuvveti yok sayılır.
Kaldırma Kuvveti Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır
- 1. Modu seçin. Yüzer mi? bir cisim ve bir sıvı alır, kararı, batan oranı ve görünür ağırlığı verir. Kaldırma kuvveti, F = ρVg’yi kuvvet, yer değiştiren hacim ya da sıvı yoğunluğu için çözer.
- 2. Cismi tanımlayın. Bir malzeme seçin (çam, buz, çelik, altın ve diğerleri) ve yoğunluğunu otomatik doldurun ya da kendi değerinizi yazın. Cismi kütlesi ve hacmiyle de tanımlayabilirsiniz; hesaplayıcı yoğunluğu kendisi bulur. Her kutunun bir birim menüsü vardır ve 5e-3 gibi bilimsel gösterim çalışır.
- 3. Sıvıyı ve yerçekimini seçin. Tatlı su, deniz suyu, cıva, etanol, gliserin ve hava hazır gelir. Yerçekimi menüsü Ay’ın, Mars’ın ve tüm gezegenlerin yüzey yerçekimini yükler; yüzme ya da batma kararı yerçekimine göre değişmez, ama kuvvetler değişir.
- 4. Sonucu okuyun. Karar, cismin hacminin ne kadarının yüzeyin altında kaldığı, ağırlığı, etkiyen kaldırma kuvveti ve suyun altında tutulduğunda görünür ağırlığı ya da onu batık tutmak için gereken kuvveti görürsünüz.
Arşimet İlkesi
Kaldırma kuvveti
F_b = ρ_sıvı × V_yd × g
Yüzen cisim
batık oran = ρ_cisim / ρ_sıvı
Tamamen batmış cismin görünür ağırlığı
W_görünür = m g − ρ_sıvı V g
Sıvıdaki bir cisme, yer değiştirdiği sıvının ağırlığına eşit bir kuvvetle yukarı doğru itilir. Nedeni basınçtır: sıvı basıncı derinlikle artar; bu yüzden cismin altına uygulanan itme üstüne uygulanandan büyüktür ve fark tam olarak ρ_sıvı × V × g’dir. Sonuç, cismin neyden yapıldığına değil, ne kadar sıvıyı kenara ittiğine bağlıdır.
İki kuvveti karşılaştırın. Cismin yoğunluğu sıvınınkinden küçükse, tamamen batmış cisme etkiyen kaldırma kuvveti ağırlığını aşar; cisim yükselir ve ağırlığına denk gelecek kadar sıvı yer değiştirene kadar yüzer: hacminin ρ_cisim/ρ_sıvı kadarı suyun altında kalır. Daha yoğunsa kaldırma kuvveti yetersiz kalır ve batar; suyun altında da havadaki ağırlığından daha az görünür, tam olarak kaldırma kuvveti kadar. Bkz. OpenStax University Physics, 14.4 bölümü.
Çalışılmış Örnekler
- Tatlı suda bir çam bloğu (varsayılan). 20 L’lik, yaklaşık 500 kg/m³ yoğunluğunda bir çam bloğunun kütlesi 10 kg’dır ve havada 98,07 N ağırlığındadır. Hacminin %50,09’u suyun altında yüzer ve batmadan 97,71 N, yaklaşık 10 kg daha taşıyabilir.
- Bir buzdağı. 917 kg/m³ yoğunluklu buz, deniz suyunda hacminin %89,46’sı su altında olacak şekilde yüzer; tatlı suda ise %91,87’si. Buzdağının yalnızca onda birinin göründüğü sözünün kaynağı budur.
- 1 L’lik bir çelik blok. Havada 76,98 N ağırlığındadır ve 1 L su yer değiştirir; bu yüzden kaldırma kuvveti 9,789 N’dir. Suyun altında tutulduğunda 67,19 N ağırlığındaymış gibi hisseder: batar, ama beklediğiniz kadar değil.
- Civa üzerinde kurşun. Kurşun (11,34 g/cm³) sudan yoğundur, ama civa (13,546 g/cm³) daha da yoğundur; bu yüzden kurşun civanın üzerinde yüzer ve %83,71’i batık kalır.
- Bilinen kütleli bir cisim. 0,5 kg kütleli ve 0,6 L hacimli bir cismin yoğunluğu 833,3 kg/m³’tür ve suda yüzer; aynı cisim etanolde (789 kg/m³) batardı.
- Bir metreküp hava. 1 m³ havanın (1,225 kg/m³) yer değiştirmesi 12,01 N kaldırma kuvveti verir; balonların ve hava gemilerinin yükselmesinin başlangıç noktası budur.
Çelik gemiler neden yüzer?
Kaldırma kuvveti, cismin malzemesine değil ortalama yoğunluğuna bağlıdır. Bir geminin gövdesi çok miktarda hava hapseder; bu yüzden toplam kütlesinin, tamamen batsa yer değiştireceği hacme bölümü suyunkinden çok daha düşüktür. Bir gemiyi ya da içi boş bir cismi modellemek için tüm kütlesini ve kapladığı tam hacmi girin; hesaplayıcı ne kadar derine oturacağını gösterir.
Varsayımlar ve Sınırlar
- Durgun sıvı, düzgün yoğunluk. Gerçek su derinlikle yoğunlaşır; soğuk ya da tuzlu su daha yoğundur; ön ayarlar 20 °C civarındaki temsilî değerleri kullanır.
- Düzgün cisim. Batık oran, cismin toplam hacmine uygulanır. Dengesiz bir cisim, ağırlık merkezi ile kaldırma merkezi hizalanana kadar devrilebilir; bu araç bunu modellemez.
- Küçük kuvvetler yok sayılır. Cismin çevresindeki havanın kaldırma kuvveti ve yüzey gerilimi hesaba katılmaz; bu yüzden havada tartılan çok hafif bir cisim gerçek kütlesinden biraz farklı görünür.
- Tipik yoğunluklar. Ahşap, beton ve çelik numuneden numuneye değişir; sonucun önemli olduğu durumlarda ölçülmüş bir yoğunluk kullanın.
Sık sorulan sorular
- Kaldırma kuvvetinin formülü nedir?
- F_b = ρ_sıvı × V × g; burada ρ_sıvı sıvının yoğunluğu, V yer değiştiren sıvının hacmi (cismin suya batmış kısmı) ve g yerçekimi ivmesidir. Tatlı suda tamamen batmış bir metreküp, yukarı doğru yaklaşık 9,79 kN kuvvet hisseder.
- Bir cismin yüzüp batmayacağı nasıl anlaşılır?
- Yoğunlukları karşılaştırın. Cismin yoğunluğu sıvınınkinden küçükse yüzer; büyükse batar; eşitse askıda kalır. Cismin yoğunluğunu bulmak için kütleyi hacme bölün ve tatlı su için 998 kg/m³ ya da deniz suyu için yaklaşık 1025 kg/m³ ile karşılaştırın.
- Yüzen bir cismin ne kadarı suyun altındadır?
- ρ_cisim / ρ_sıvı oranı kadar. 500 kg/m³’lük bir çam bloğu tatlı suda yaklaşık yarısı batık olarak yüzer. Aynı blok deniz suyunda biraz daha yüksekte yüzer; deniz suyu daha yoğun olduğundan yüzeyin altında yaklaşık %48,8’i kalır.
- Görünür ağırlık nedir?
- Cisim suyun altında desteklendiğinde bir terazinin gösterdiği değerdir: gerçek ağırlık eksi kaldırma kuvveti, W − ρ_sıvı V g. 7,85 kg’lık bir çelik bloğun ağırlığı 76,98 N, ama suda görünür ağırlığı yaklaşık 67,19 N’dir.
- Kaldırma kuvveti yerçekimine bağlı mıdır?
- Kuvvetler bağlıdır, ama karar bağlı değildir. Hem ağırlık hem de kaldırma kuvveti g ile orantılıdır; bu yüzden Dünya’da yüzen bir blok, Ay’da da aynı batık oranla yüzer; yalnızca her iki taraftaki kuvvetler daha küçüktür.
- Arşimet bunu bir tacı test etmek için nasıl kullandı?
- Roma yazarı Vitruvius’un anlattığı öyküye göre Arşimet, kralın tacının yer değiştirdiği suyu aynı ağırlıktaki altınınkiyle karşılaştırmıştı. Daha hafif bir metalle karıştırılmış bir taç daha fazla hacim kaplar ve daha çok su yer değiştirirdi. Modern anlatımlar ayrıntıları sorgular, ama ilke gerçektir.