Blackoutpoëziemaker

Zo gebruik je de Blackoutpoëziemaker

1. 1. Plak een pagina. Gebruik een pagina tekst die in het publieke domein valt of die je zelf schreef. Een pagina van 300 tot 500 woorden geeft genoeg keuze; de tool gebruikt de eerste 600 woorden.
2. 2. Klik de woorden aan die je wilt houden. Lees de passage als een veld van woorden in plaats van als een verhaal. Klik een woord aan om het te houden, klik nog eens om het los te laten, en klik met Shift op een tweede woord om alles ertussen te houden.
3. 3. Controleer de pagina. De pagina hieronder wordt bijgewerkt terwijl je klikt: jouw woorden in tekst, een balk over al het andere. Kies massief zwart, donkergrijs om inkt te besparen, of omlijningen om met een stift in te kleuren.
4. 4. Print of download. Voeg een optionele bronregel toe en print daarna de pagina (alleen de pagina wordt geprint), of sla hem op als PNG of SVG. Kopieer het gedicht apart als je de woorden als platte tekst wilt.

Wat blackoutpoëzie is

Een blackoutgedicht is een gevonden gedicht: je begint met de pagina van iemand anders, houdt een handvol woorden in hun oorspronkelijke volgorde en bedekt de rest. Er wordt niets toegevoegd en niets verplaatst, dus het gedicht staat er al op de pagina te wachten tot je het onthult. Hetzelfde idee heet ook erasurepoëzie, en het is ouder dan de naam. Tom Phillips begon in 1966 een Victoriaanse roman om te vormen tot het boek A Humument, en Ronald Johnsons Radi os (1977) wiste de eerste vier boeken van Paradise Lost van Milton uit.

De versie met stift op krant die de meeste klassen gebruiken, werd populair gemaakt door Austin Kleon, die sinds 2005 blackoutgedichten van kranten maakt, ze op zijn blog deelde en ze verzamelde in het boek Newspaper Blackout (2010). Zijn eigen advies is de pagina te behandelen als een woordzoeker in plaats van eerst te lezen, en te beginnen met zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Deze tool volgt dezelfde methode op een scherm, met één verschil: je keuzes worden als woorden bewaard, zodat je een beslissing kunt terugdraaien zonder een nieuwe kopie van de pagina.

Een uitgewerkt voorbeeld

Het voorbeeld laadt het begin van Pride and Prejudice van Jane Austen (1813), dat in het publieke domein valt. Door dertien woorden te houden, in de volgorde waarin ze al staan, ontstaat dit:

Regeleindes volgen de rijen van de pagina, omdat zo een afgedrukt blackoutgedicht gelezen wordt. Leestekens blijven aan hun woord vastzitten, dus wie acknowledged, houdt, houdt ook de komma.

Welke teksten je kunt gebruiken

• Boeken uit het publieke domein. In de Verenigde Staten zijn boeken die in 1930 of eerder zijn uitgegeven in het publieke domein, en Project Gutenberg biedt er veel in platte tekst aan. De auteursrechttermijnen verschillen per land, dus controleer de termijn waar je woont.
• Je eigen schrijfwerk. Een oud essay of concept is van jou om te bedekken zoals je wilt.
• Overheidsdocumenten. Werken van de Amerikaanse federale overheid vallen niet onder het auteursrecht, maar publicaties uit andere landen zijn vaak wel beschermd.
• Toestemming of een licentie. Een tekst onder een Creative Commons-licentie of met toestemming van een docent of auteur mag, zolang je de voorwaarden volgt en de bron vermeldt.

Hoe dan ook, vermeld de bron: die staat onder de pagina afgedrukt. Gedichten die je maakt van een modern boek, krant of tijdschrift hebben misschien toestemming nodig voordat je ze publiceert. De tool controleert het auteursrecht niet, en dit is algemene informatie, geen juridisch advies.

In de klas

• Stel de regels. Kies de pagina voor de klas, of laat leerlingen een pagina uit het publieke domein meebrengen. Een grens, zoals hoogstens 20 woorden, maakt de keuzes belangrijk.
• Print omlijningen. Leerlingen kleuren de balken in met een stift, zodat het schermwerk de praktische versie krijgt.
• Vraag om een reden. Laat elke leerling zeggen waarom de woorden bij elkaar horen en een titel schrijven; daar zit de betekenis van het gedicht.

Veelgestelde vragen

Wat is blackoutpoëzie?

Blackoutpoëzie is een soort gevonden gedicht. Je begint met een bestaande pagina, houdt een paar woorden in hun oorspronkelijke volgorde en maakt de rest zwart, zodat de woorden die overblijven een nieuw gedicht vormen. Het heet ook erasurepoëzie.

Hoe maak je een blackoutgedicht?

Kies een pagina, zoek woorden die je opvallen en houd ze in de volgorde waarin ze al staan. Maak al het andere zwart. Sommige mensen omcirkelen de woorden eerst. Hier klik je de woorden aan die je wilt houden en bedekt de tool de rest.

Wie heeft blackoutpoëzie uitgevonden?

Niemand in het bijzonder. Erasure- en gevonden poëzie gaan minstens terug tot de jaren zestig en zeventig, in Tom Phillips' A Humument en Ronald Johnsons Radi os. De vorm met krant en stift die nu in klassen wordt geleerd, werd populair gemaakt door Austin Kleon, wiens boek Newspaper Blackout in 2010 verscheen.

Mag ik elk boek of artikel gebruiken?

Alleen als je dat mag. Teksten uit het publieke domein en je eigen werk zijn veilige keuzes; voor al het andere heb je misschien toestemming nodig, zeker als je het gedicht publiceert. Vermeld de bron in ieder geval. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies.

Kan ik het gedicht printen?

Ja. De printknop print alleen de pagina, zonder de bedieningselementen of de rest van deze site. Als je naar pdf print, krijg je een schone kopie. Omlijnde balken gebruiken de minste inkt.

Wordt mijn tekst opgeslagen of geüpload?

Nee. De pagina wordt in je browser opgemaakt en getekend, en er wordt niets naar een server gestuurd. Er wordt ook niets opgeslagen, dus download het gedicht voordat je het tabblad sluit.

Is het gedicht door AI geschreven?

Nee. Eerlijke sjablonen, geen AI: de tool maakt de pagina op en bedekt de woorden die je niet hebt gekozen. Elk woord in het gedicht is een woord dat jij hebt gekozen.