Sahte Kaynakça Denetleyicisi
ChatGPT, Gemini, Copilot veya başka bir yapay zeka aracının sizin için yazdığı kaynakça listesini yapıştırın; her kaynak bilimsel kayıtla karşılaştırılır. Önce DOI, PMID, ISBN veya arXiv kimliği çözülür; kimliği olmayan ya da kimliği bir yere çıkmayan kaynak, başlığına göre Crossref ve OpenAlex'te aranır. Her kaynak, karşılaştırıldığı kayıtla birlikte Bulundu, Bilgiler uyuşmuyor ya da Kayıt bulunamadı olarak döner. Ücretsiz, üyelik gerekmez.
Sahte Kaynakça Denetleyicisi Nasıl Kullanılır
- 1. Kaynakları yapıştırın. Her satıra bir kaynak yazın ya da sarılmış kaynakları boş satırla ayırın. Her stil çalışır: APA, MLA, Chicago, Harvard, IEEE veya Vancouver. Bütün bir denemeyi yapıştırmak ya da bir .docx dosyası yüklemek için Tam metin seçeneğine geçin; denetleyici kaynakça bölümünü kendisi bulur.
- 2. Kaynakları denetle düğmesine basın. Tanımlayıcılar CitationEasy'nin sorgu hizmetine gider; bu hizmet yalnızca tanımlayıcıları kabul eder. Hâlâ arama gerektiren her kaynak için tarayıcınız başlığını ve yılını doğrudan Crossref'e, Crossref açık bir eşleşme bulamazsa OpenAlex'e gönderir. İlk 20 kaynak tek seferde denetlenir.
- 3. Her sonucu okuyun. Her kaynakta yazılan metin, karşılaştırıldığı kayıt, bu kaydın geldiği yer ve kaydı açmak için bir bağlantı gösterilir.
- 4. Silmeden önce doğrulayın. Bilgiler uyuşmuyor olarak işaretlenen her kaynağın kaydını açın; Kayıt bulunamadı olarak işaretlenenleri bir kütüphane kataloğunda ya da Google Scholar'da arayın. Ardından kaynağı düzeltin, okuduğunuz bir kaynakla değiştirin veya kaynağın desteklemesi gereken iddiayı kaldırın.
Her Sonucun Anlamı
| Sonuç | Denetleyicinin bulduğu | Yapılacaklar |
|---|---|---|
| Bulundu | Tanımlayıcı aynı başlık ve yıla sahip bir esere çözüldü ya da bir başlık araması, kaynaktaki başlık, yazarlar ve yılla uyuşan bir kayıt buldu. | Kaynağı okuyun ve onu alıntıladığınız amaç için gerçekten söylediğini kontrol edin. |
| Bilgiler uyuşmuyor | Gerçek bir eser söz konusu, ama bir şey tutarsız: DOI farklı bir makaleye ait, DOI geçersiz ama başlık başka bir yerde var ya da başlık yakın ama yıl veya yazarlar farklı. | Kaydı açın ve kaynağı ondan düzeltin ya da kaynağı değiştirin. |
| Kayıt bulunamadı | Tanımlayıcı çözülmüyor ya da hiç yok ve Crossref ile OpenAlex'te bu başlıkla bir eser yok. | El ile arayın. Bulamazsanız uydurulmuş sayın. |
| Denetlenmedi | Crossref ve OpenAlex'e ulaşılamadı ya da istekleri sınırlıyorlardı. | Bir dakika bekleyip yeniden denetleyin. |
Başlıklar; büyük-küçük harf, noktalama ve aksanlar bir kenara bırakıldıktan sonra sözcük sözcük karşılaştırılır ve bir alt başlık düşürülmüş olsa bile eşleşme sayılır. Sleep and memory gibi kısa bir başlık yüzlerce esere uyar; bu yüzden yalnızca kaydın ilk yazarlarından biri kaynakta da adı geçiyorsa Bulundu sonucu verilir.
Yapay Zeka Araçları Neden Kaynak Uydurur
Bir sohbet botu kaynağı her cümleyi yazdığı gibi yazar: hangi metnin muhtemelen geleceğini tahmin ederek. Eseri aramaz; bu yüzden gerçek görünen yazarlar, uygun bir dergi ve düzgün biçimli bir DOI içeren, hiç yayımlanmamış bir makale üretebilir. Walters ve Wilder, ChatGPT'den 42 konuda kısa literatür taramaları yazmasını isteyip 636 kaynağın tamamını denetlediğinde, GPT-3.5 kaynaklarının %55'i ve GPT-4 kaynaklarının %18'i uydurulmuştu; gerçek olanların çoğunda da ciddi hatalar vardı (Scientific Reports, 2023).
Uydurulmuş kaynaklar birkaç tanınabilir biçimde başarısız olur ve denetleyici bunların her birine bakar:
- Bir yere çıkmayan DOI. DOI biçimi doğrudur, ama hiçbir kayıt kuruluşu onu tutmaz.
- Başka bir makaleden ödünç alınmış DOI. Çözülür, ama farklı bir başlığa sahip bir esere çıkar; çoğu zaman alakasız bir alandadır.
- Karışık bir başlık. Birkaç gerçek makaleden alınan sözcükler, hiçbir kaydın taşımadığı tek bir başlıkta birleştirilmiştir.
- Yanlış ayrıntılara sahip gerçek bir başlık. Makale vardır, ama yıl, dergi veya yazarlar kaymıştır.
Denetlenmiş Bir Kaynakça Listesi
Örnek dene düğmesi, sohbet botlarının ürettiği biçimde dört kaynağı yükler. İkinci ve dördüncü kaynaklar bu gösterim için uydurulmuştur; diğer ikisi gerçektir.
Örnek listenin sonuçları
Bulundu
Joly, Stapel & Lindenberg (2008), Silence and table manners — kaynakta DOI yazılmadan verilmiş; Crossref'te başlığına göre 10.1177/0146167208318401 olarak bulundu.
Kayıt bulunamadı
Hartman & Okafor (2019), Neural correlates of bilingual lexical retrieval in adolescent sleep deprivation — DOI kayıtlı değil ve Crossref ile OpenAlex'te yakın başlıklı bir eser yok.
Bulundu
Wakefield et al. (1998), The Lancet dergisinde — DOI aynı makaleye çözülüyor. 2010'da geri çekildi; bu yüzden Bulundu sonucu, sağlam olmak anlamına gelmez.
Bilgiler uyuşmuyor
Smith (2021), Sleep and memory — DOI, nanometre ölçekli termometri üzerine 2013 tarihli bir Nature makalesine çözülüyor.
“Kayıt bulunamadı” size neyi söyleyebilir, neyi söyleyemez
Crossref ve OpenAlex çoğu dergi makalesini, konferans bildirisini ve birçok kitabı tutar; ancak her şeyi değil. Web sayfaları, raporlar, tezler, eski kitaplar ve bölgesel dergiler çoğu zaman ikisinde de yoktur. Kaydı bulunamayan bir kaynak, uydurulduğunun kanıtı değil, elle denetlenmesi gereken bir kaynaktır. Öte yandan bulunan bir kaynak, kaynağın hiç söylemediği bir şey için yine de alıntılanabilir: denetleyici bir eserin var olduğunu doğrular, ne içerdiğini değil.
Sık sorulan sorular
- ChatGPT'nin verdiği bir atıf gerçek mi, nasıl anlarım?
- DOI'ye ya da verdiği bağlantıya güvenmek yerine bir bilimsel dizinde arayın. Kaynağı yukarıdaki denetleyiciye yapıştırın: her tanımlayıcıyı çözer ve Crossref ile OpenAlex'te başlığa göre arar. Ardından bulduğu kaydı açın ve alıntılamadan önce yazarların, yılın ve dergi adının tuttuğunu kontrol edin.
- Neden ChatGPT kaynak uyduruyor?
- Bir dil modeli, gerçek bir kaydı almadan kaynak gibi görünen metin üretir; bu yüzden gerçek yazar adlarını, uygun bir dergiyi ve uydurma bir başlığı bir araya getirebilir. Web'de arama yapan araçlar sorunu azaltır ama ortadan kaldırmaz; çünkü buldukları ayrıntıları yanlış aktarabilirler.
- Denetleyici yapay zeka kullanıyor mu?
- Hayır. Tanımlayıcıları herkese açık kayıt sistemleri üzerinden çözer ve başlıkları, yazarları ve yılları sabit kurallarla karşılaştırır; her sonuç dayandığı kaydı gösterir. Bibliyografik veriyi hiçbir zaman üretmez ya da onarmaz.
- Kaynaklarımı denetlediğimde ne gönderilir?
- Yalnızca tanımlayıcılar CitationEasy'nin sorgu hizmetine gider. Başlık araması gereken kaynaklar için tarayıcınız başlığı ve yılı, başlık seçilemediğinde ise kaynak satırının kendisini doğrudan Crossref ve OpenAlex'e gönderir. Makale metni ve her kaynağın geri kalanı tarayıcınızda kalır; hiçbir şey saklanmaz.
- Denetleyici sahte bir kaynağı kaçırabilir mi?
- Evet, bir yönden: bir sohbet botu, gerçek bir makalenin başlığını ve yazarlarını makalenin hiç yapmadığı bir iddiaya iliştirdiğinde. Kaynak gerçek olduğu için bulunur. Yalnızca kaynağı okumak, bunun yazdığınızı destekleyip desteklemediğini gösterir.
- Neden bir kitap ya da web sayfası “Kayıt bulunamadı” olarak işaretlendi?
- Crossref ve OpenAlex en çok dergi makalelerinde güçlüdür. Birçok kitap, ISBN ile daha iyi denetlenir; denetleyici bunu Open Library üzerinden çözer. Web sayfaları ise adresi açarak denetlenir. Elinizde varsa bir kaynağa ISBN veya DOI ekleyin; denetleyici bunu önce kullanır.