Araştırmada DOI Nasıl Kullanılır: Eksiksiz Rehber
DOI'ler (Dijital Nesne Tanımlayıcıları), modern akademik kaynak gösterimi için esastır. Bu rehber, DOI'lerin ne olduğunu, neden önemli olduklarını, nasıl bulunacaklarını ve araştırma makalelerinizde nasıl doğru biçimde kullanılacaklarını açıklar.
DOI Nedir?
Bir DOI (Digital Object Identifier — Dijital Nesne Tanımlayıcısı), öncelikle akademik makalelere, kitaplara ve veri kümelerine atanan, benzersiz ve kalıcı bir tanımlayıcıdır. Bunu, URL değişse bile her zaman aynı içeriğe götüren kalıcı bir dijital adres olarak düşünün.
DOI Biçimi
DOI'ler şu yapıyı izler:
10.1234/example.2023.001
Biçim ayrıntıları:
• 10. = DOI ön eki (her zaman 10 ile başlar)
• 1234 = Yayıncının benzersiz kodu
• / = Ayırıcı
• example.2023.001 = Nesne tanımlayıcısı (yayıncıya göre değişir)
DOI'ler Neden Önemlidir
1. Kalıcılık
Bozulabilen veya değişebilen URL'lerin aksine, DOI'ler kalıcıdır. Yayıncı içeriği taşısa bile, makaleler her zaman aynı DOI'yi korur.
2. Güvenilirlik
DOI'ler, okuyucuların kaynak gösterdiğiniz tam kaynağı bulabilmesini garanti eder. URL'ler 404 hatasına yol açabilir; DOI'ler açmaz.
3. Kaynak Gösterme Stilleri Tarafından Gereklidir
Çoğu modern kaynak gösterme stili (APA 7, MLA 9, Chicago), mevcut olduğunda DOI gerektirir. Bunları eklemek, kaynak gösterme standartlarına dikkat gösterdiğinizi ortaya koyar.
4. URL'lerden Daha Kolaydır
DOI'ler genellikle uzun, karmaşık URL'lerden daha kısa ve sadedir. Ayrıca URL kısaltıcılarının süre dolumuna da tabi değildir.
5. Profesyonel Standart
DOI kullanmak, akademik, hakemli kaynaklardan kaynak gösterdiğinizi ortaya koyar (DOI'si olan kaynakların çoğu akademiktir).
DOI Nasıl Bulunur
Yöntem 1: Makalenin Kendisinde
Çoğu akademik makale DOI'sini belirgin biçimde gösterir:
- İlk sayfa: Genellikle ilk sayfanın üstünde veya altında
- Üst bilgi veya alt bilgi: Her sayfada görünebilir
- Özet sayfası: Genellikle yayın bilgisiyle birlikte listelenir
- Çevrimiçi makale sayfası: Başlığın veya kaynak gösterme bilgisinin yakınında
Yöntem 2: Veritabanı Bilgisi
Akademik veritabanları genellikle DOI'leri gösterir:
- Makalenin ayrıntı sayfasını kontrol edin
- Kaynak gösterme bilgisine bakın
- Kaynak gösterimi dışa aktarma genellikle DOI içerir
- Bazı veritabanlarının arama sonuçlarında bir "DOI" alanı vardır
Yöntem 3: Google Scholar
- Makale başlığını arayın
- Sonucun altındaki tırnak işareti simgesine tıklayın
- Bir kaynak gösterme stili seçin (APA, MLA vb.)
- Biçimlendirilmiş kaynak gösteriminin DOI içerip içermediğini kontrol edin
Yöntem 4: CrossRef DOI Araması
Resmi DOI arama aracını kullanın:
- CrossRef.org adresini ziyaret edin
- Makale başlığını, yazarı veya diğer ayrıntıları girin
- Makaleniz için sonuçlara göz atın
- Bulunursa DOI'yi kopyalayın
Yöntem 5: Yayıncı Web Sitesi
- Derginin web sitesini ziyaret edin
- Makaleyi arayın
- DOI için makale sayfasını kontrol edin
- Genellikle kaynak gösterme bilgisinin veya özetin yakınındadır
DOI Yoksa Ne Olur?
Tüm kaynaklarda DOI bulunmaz, özellikle eski makalelerde (2000 öncesi), kitaplarda, web sitelerinde ve akademik olmayan kaynaklarda. Kapsamlı bir aramadan sonra DOI bulunamıyorsa, bunun yerine URL kullanın. Kaynak gösterme aracımız hem DOI'leri hem de URL'leri otomatik olarak doğru biçimde biçimlendirir.
Kaynak Gösterimlerinde DOI Nasıl Biçimlendirilir
Güncel En İyi Uygulama
Modern kaynak gösterme stilleri, DOI'leri köprü olarak gerektirir:
https://doi.org/10.1234/example.2023.001
Bu biçim, "doi:10.1234/example" veya "DOI:10.1234/example" gibi eski biçimlere tercih edilir
APA 7. Baskı
Author, A. A., & Author, B. B. (Year). Title of article. Title of Journal, Volume(Issue), pages. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx
Örnek:
Smith, J., & Jones, M. (2023). The effects of social media on adolescent mental health. Journal of Adolescent Psychology, 45(2), 123-145. https://doi.org/10.1037/example.2023.001
MLA 9. Baskı
Author Last Name, First Name. "Article Title." Journal Title, vol. number, no. number, Year, pp. pages, https://doi.org/10.xxxx/xxxxx.
Örnek:
Smith, John, and Mary Jones. "The Effects of Social Media on Adolescent Mental Health." Journal of Adolescent Psychology, vol. 45, no. 2, 2023, pp. 123-45, https://doi.org/10.1037/example.2023.001.
Chicago 17. Baskı (Not-Kaynakça)
Dipnot:
1. John Smith and Mary Jones, "The Effects of Social Media on Adolescent Mental Health," Journal of Adolescent Psychology 45, no. 2 (2023): 123, https://doi.org/10.1037/example.2023.001.
Kaynakça:
Smith, John, and Mary Jones. "The Effects of Social Media on Adolescent Mental Health." Journal of Adolescent Psychology 45, no. 2 (2023): 123-145. https://doi.org/10.1037/example.2023.001.
Chicago 17. Baskı (Yazar-Tarih)
Smith, John, and Mary Jones. 2023. "The Effects of Social Media on Adolescent Mental Health." Journal of Adolescent Psychology 45 (2): 123-145. https://doi.org/10.1037/example.2023.001.
Araştırmanızda DOI Kullanma
Kaynak Gösterimi Yazarken
- DOI'yi bulun yukarıdaki yöntemleri kullanarak
- URL olarak biçimlendirin: DOI numarasından önce "https://doi.org/" ekleyin
- Sona yerleştirin: DOI, kaynak gösteriminin en sonunda yer alır
- Sonrasında nokta yok: Kaynak gösterimini DOI'den sonra nokta ile bitirmeyin
Kaynakları Kontrol Ederken
DOI'leri kullanarak kaynakları doğrulayabilir ve bunlara erişebilirsiniz:
- Tam DOI URL'sini kopyalayın (https://doi.org/10.xxxx/xxxxx)
- Tarayıcı adres çubuğuna yapıştırın
- Makaleye yönlendirileceksiniz
- Tam metin için kurumsal erişime ihtiyaç duyabilirsiniz
Kaynak Gösterme Yöneticilerinde
Kaynak gösterme yönetimi yazılımı DOI'leri otomatik olarak işler:
- Zotero: İçe aktarırken DOI'leri otomatik olarak yakalar
- Mendeley: DOI'leri makale meta verileriyle saklar
- EndNote: Özel bir DOI alanına sahiptir
- Üçü de kaynak gösterimlerinde DOI'leri doğru biçimlendirir
Kaçınılması Gereken Yaygın DOI Hataları
1. Eski DOI Biçimini Kullanmak
Güncelliğini yitirmiş: doi:10.1234/example veya DOI: 10.1234/example
Güncel: https://doi.org/10.1234/example
2. DOI'den Sonra Noktalama İşareti Eklemek
Yanlış: https://doi.org/10.1234/example.
Doğru: https://doi.org/10.1234/example
3. DOI'yi Satırlar Arasında Bölmek
Bir DOI satırlar arasında bölünmek zorundaysa:
- Noktalama işaretinden önce bölün (eğik çizgi, nokta, tire)
- Satır sonunu göstermek için asla tire eklemeyin
- Daha iyisi: DOI'nin tek satırda kalması için asılı girinti kullanın
4. DOI Varken URL Kullanmak
Bir kaynağın DOI'si varsa, URL yerine her zaman DOI'yi kullanın. DOI'ler kalıcı oldukları için tercih edilir.
5. "https://doi.org/"yi Unutmak
Eksik: 10.1234/example
Tam: https://doi.org/10.1234/example
Farklı Kaynak Türleri İçin DOI'ler
Dergi Makaleleri
2000'den bu yana yayımlanan hakemli dergi makalelerinin çoğunda DOI vardır. Her zaman kontrol edin ve ekleyin.
Kitaplar ve Kitap Bölümleri
Bazı akademik kitapların ve bölümlerin, özellikle daha yeni olanların ve dijital olarak yayımlananların, DOI'si vardır. Telif hakkı sayfasını veya yayıncı web sitesini kontrol edin.
Konferans Bildirileri
Konferans bildirileri, özellikle IEEE Xplore veya ACM Digital Library gibi veritabanlarında yayımlanıyorsa, giderek daha fazla DOI'ye sahip oluyor.
Veri Kümeleri
Araştırma veri kümeleri genellikle Dryad, Figshare veya Zenodo gibi depolar tarafından atanan DOI'lere sahiptir.
Ön Baskılar
Ön baskı sunucuları (arXiv, bioRxiv, SSRN), hakemlik öncesinde bile, yüklenen makalelere genellikle DOI atar.
İleri Düzey DOI Konuları
DOI Çözümleyici
Bir DOI URL'sini (https://doi.org/...) ziyaret ettiğinizde, içeriğin güncel konumuna yönlendiren DOI çözümleyicisini kullanıyorsunuzdur.
DOI Kayıt Ajansları
Yayıncılar DOI'lerini şu ajanslar aracılığıyla kaydeder:
- CrossRef: Çoğu akademik makale
- DataCite: Araştırma verisi ve veri kümeleri
- mEDRA: Çeşitli medya türleri
DOI'ler ile Diğer Tanımlayıcılar
- ISBN: Kitaplar için (DOI ile birlikte veya onun yerine kullanılır)
- ISSN: Derginin kendisi için (tekil makaleler için değil)
- PMID: PubMed Kimliği (ikisi de mevcutsa DOI kullanın)
- arXiv Kimliği: Ön baskılar için (bazılarının DOI'si de vardır)
DOI Sorunlarını Giderme
DOI Çalışmıyor
Çözümler:
- DOI'de yazım hatası olup olmadığını kontrol edin
- Tam DOI'yi eklediğinizden emin olun
- Kurumsal ağ üzerinden erişmeyi deneyin
- Doğru DOI'yi bulmak için makaleyi başlığa göre arayın
DOI Bulunamıyor
Unutmayın:
- Tüm kaynaklarda DOI bulunmaz (özellikle 2000 öncesi)
- Bazı yayıncılar DOI atamaz
- Akademik olmayan kaynakların nadiren DOI'si vardır
- DOI yoksa URL kullanın
Birden Fazla DOI Bulundu
Nadirdir, ancak farklı DOI'ler bulursanız:
- Özgün yayından geleni kullanın
- Hangisinin kaynağınızla tam olarak eşleştiğini doğrulayın
- Onaylamak için yayıncı web sitesini kontrol edin
En İyi Uygulamalar
Öğrenciler İçin
- Makaleleri kaynak gösterirken her zaman DOI arayın
- Kaynakçanıza DOI'leri ekleyin
- Kaynak bilgisini doğrulamak için DOI'leri kullanın
- Yazım hatalarından kaçınmak için DOI'leri kopyala-yapıştır yapın
- Kaynak gösterme stilinizin DOI biçimini öğrenin
Araştırmacılar İçin
- Yayınlarınız için DOI kaydettirin
- Kaynakça listelerine DOI'leri ekleyin
- Veri kümesi belgelerinde DOI'leri kullanın
- Makalelerde DOI kullanarak kaynak gösterin
- Sonradan DOI atanırsa kaynak gösterimlerini güncelleyin
Sıkça Sorulan Sorular
- DOI'ler ve URL'ler aynı şey mi?
- Hayır. URL'ler değişebilir veya bozulabilir. DOI'ler, güncel URL'ye çözümlenen kalıcı tanımlayıcılardır. Mevcut olduğunda her zaman DOI'leri tercih edin.
- Hem URL'ye hem de DOI'ye ihtiyacım var mı?
- Hayır. Bir DOI varsa, yalnızca DOI'yi kullanın. Kaynak gösteriminize ikisini birden eklemeyin.
- Makalenin DOI'si yoksa ne olur?
- Bunun yerine kalıcı URL'yi kullanın. DOI'si veya URL'si olmayan makaleler için (yalnızca basılı dergiler gibi), DOI olmadan diğer tüm yayın bilgilerini ekleyin.
- DOI'yi makalemde köprü olarak biçimlendirmeli miyim?
- Öğretim üyenizin tercihine bağlıdır. Çoğu kaynak gösterme stili hem köprülü hem de düz metin DOI'leri kabul eder. Ödev gereksinimlerinizi kontrol edin.
- doi.org yerine DOI.org kullanabilir miyim?
- İkisi de çalışır, ancak https://doi.org/ (küçük harf) çoğu stil kılavuzunun önerdiği standart biçimdir.
- DOI'si olmayan eski makaleler ne olacak?
- Birçok yayıncı eski makalelere geriye dönük olarak DOI atar. Yayıncının web sitesini kontrol edin. Hiçbiri yoksa, URL kullanın veya DOI olmadan kaynak gösterin.
- dx.doi.org hâlâ kullanılıyor mu?
- Eski çözümleyici (dx.doi.org) hâlâ çalışır ancak yerini doi.org almıştır. Kaynak gösterimlerinde https://doi.org/ kullanın.
Hızlı Başvuru Rehberi
DOI Kontrol Listesi
- ✓ DOI'yi makale veya veritabanı sayfasında buldum
- ✓ https://doi.org/10.xxxx/xxxxx olarak biçimlendirdim
- ✓ Kaynak gösteriminin sonuna yerleştirdim
- ✓ DOI'den sonra nokta yok
- ✓ Yazım hatası yok (kopyala-yapıştır yapıldı)
- ✓ DOI'nin çalıştığını test ettim
- ✓ URL yerine DOI kullandım
Sonuç
DOI'ler, modern akademik kaynak gösterimi için esastır. Okuyucularınızın, yıllar sonra bile, kullandığınız tam kaynakları bulabilmesini sağlarlar. Mevcut olduğunda her zaman DOI ekleyin, kaynak gösterme stilinize göre doğru biçimlendirin ve güncel https://doi.org/ biçimini kullanmayı unutmayın. DOI kullanımında ustalaşmak, ayrıntılara dikkat ettiğinizi ve güncel akademik standartlara bağlılığınızı ortaya koyar.
Otomatik DOI Biçimlendirme
Kaynak gösterme aracımız, herhangi bir kaynak gösterme stilinde DOI'leri otomatik olarak doğru biçimlendirir. Yalnızca kaynak bilgilerinizi girin; biz de doğru biçimlendirilmiş DOI'lerle kusursuz kaynak gösterimleri oluşturalım.